تیم برتون به روایت تیم برتون، با مقدمه‌ای از جانی دپ. تدوین از مارک سالیزبوری. ترجمه‌ی ابراهیم عامل محرابی. ویراستار: محسن آزرم. تهران: نشر چشمه. چاپ اول: تابستان 1390. 1200 نسخه. 318 صفحه. مصور. 7200 تومان.

 

حتا انان که با نام تیم برتون آشنا نیستند، بی‌تردید با دیدن فیلم‌هایی چون ادوارد دست‌قیچی، عروس مرده یا اسلیپی هالو، مسحور نبوغ او در به تصویر کشیدن زندگی از دیدگاهی کاملاً شخصی و منحربه‌فرد شده‌اند؛ دیدگاهی که بسیاری آن را تاریک می‌دانند ولی او خود در این‌باره می‌گوید: «... فقط به این مربوط می‌شود که آدم‌ها چه چیزی را وحشتناک و چه چیزی را غیروحشتناک بدانند. یادم هست که در بازگشت بتمن درصدی مساوی از مردم اعتقاد داشتند که این فیلم از اولی تاریک‌تر یا روشن‌تر است. فکر کردم این خیلی عجیب است. این روشن می‌کند که ذهن آدم‌ها چه‌قدر ممکن است با آن‌چه که آدم‌ واقعاً انجام می‌دهد فاصله داشته باشد... من فقط دوست دارم نتیجه‌گیری خودم را داشته باشم. هر کسی یک‌جور است و به‌ طرزی متفاوت بر دیگران اثر می‌گذارد. پس چرا عقاید خود را نداشته باشیم و سطوح متفاوتی از چیزهایی را که می‌خواهیم، خودمان پیدا نکنیم؟»

پشت جلد کتاب

 

اول – چند سال پیش، دوستی کتاب «تیم برتون به روایت تیم برتون» را به من هدیه داد. کتاب را انتشارات «الست فردا» منتشر کرده بود. بیست‌وچهارمین کتاب سینمایی نشر چشمه، همان کتاب است، البته‌ی نسخه‌ای جدیدتر که شامل فیلم‌های معاصرتر برتون نیز می‌شود. البته قطع کتاب چشمه، قطع بزرگ‌تری است (اگر اشتباه نکنم وزیری) و کیفیت چاپ عکس‌ها نیز بهتر هستند. در نسخه‌ی چشمه که ویرایش جدید کتاب است، سه فصل جدید وجود دارد که تیم برتون خود آن‌ها را نوشته است.

دوم – هر کارگردانی، طرفدارهای سینه‌چاک خود را دارد. انتشارات فیبِر اند فیبِر (F&F) سال‌هاست مجموعه‌ای را منتشر می‌کند که نام کارگردانی را بر خود یدک می‌کشد. Burton on Burton هم از همین مجموعه است و کتاب، ترکیبی است از مصاحبه‌هایی که در چهارچوب و قالب کتاب کار شده‌اند: یعنی از قالب گفت‌وگو کاملاً خارج شده‌اند، این‌جا و آن‌جا چیزهایی به حرف‌ها تدوین شده است، براساس فصل‌بندی آثار چیده شده‌اند و درنهایت بعد از چند مرتبه بازخوانی، تبدیل به کتابی شده‌اند که از یک سو حرف از زندگی و روزمرگی این کارگردان می‌زند، از سویی دیگر مفصل درباره‌ی آثار صحبت می‌کند، درعین‌حال دیدگاه دیگران نیز در جابه‌جای اثر دیده می‌شود. تعدادی تصویر خاص و اکثراً تاکنون دیده نشده به کتاب اضافه شده‌اند تا در کنار عکس‌های نام‌آشنا و مشهور، خواننده را شگفت‌زده نگه دارند. نتیجه اثری خوش‌خوان است که با چاپ تمیز کتاب، ماندگار خواهد ماند برای دوستاران فیلم و سینما.

سوم – درباره‌ی تیم برتون، کتاب بیشتر حاوی طرح‌هایی است که با وی خود کشیده تا عکس‌ها. او طراحی خارق‌العاده است و تصویرهای ذهنی‌اش را از طریق همین طرح‌ها به همکاران خود منتقل می‌کند. کتاب همچنین خط سیر تلاش‌های وی را دنبال می‌کند تا در چهارچوب خواسته‌های ذهنی‌اش باقی بماند، درعین‌حال بتواند در دنیای بازاری هالیوود باقی بماند و عاقبت به‌عنوان یک چهره‌ی برجسته‌ی هنرهای تصویری، بتواند جایگاه خود را حفظ کند. این نبردی طولانی است که همچنان ادامه دارد.

چهارم – فصل‌بندی کتاب ساده اما مفصل است و به خواننده‌ی خود نشان می‌دهد با کتابی روبه‌رو است که تلاش کرده تمامی موارد مهم را در خود داشته باشد هرچند موجز صحبت می‌کند و لبریز از جزئیات است. فصل‌ها عبارت‌اند از: مقدمه‌ی مترجم، سپاس‌گزاری، پیش‌گفتار جانی دپ بر ویراست نخست کتاب، پیش‌گفتار جانی دپ بر ویراست دوم کتاب، مقدمه‌ی ویراست جدید، کودکی در بربنک – کال آرتز، دیزنی و وینسنت، هنسل و گرتل فرانک وینی و چراغ علاء‌الدین، ماجرای بزرگ پی‌وی، بیتل‌جوس، بتمن، ادوارد دست‌قیچی، بتمن بازمی‌گردد، کابوس پیش از کریسمس، پادو کشتی و اد وود، جیمز و هلوی غول‌آسا مریخ حمله می‌کند! سوپرمن زنده می‌ماند و مرگ اندوه‌بار پسر صدفی، اسیپی هالو، سیاره‌ی میمون‌ها، ماهی بزرگ، چارلی و کارخانه‌ی شکلات‌سازی، عروس مرده، فیلم‌شناسی.