نگاهی به «3 نمایشنامهنویس بزرگ جهان» نوشتهی دکتر تورج رهنما
همین یاددشت را در وبسایت نشر افراز ببینید
3 نمایشنامهنویس بزرگ جهان، برشت، فریش، دورنمانت. نوشتهی دکتر تورج رهنما. تهران: انتشارات افراز. چاپ دوم: بهار 1391. 208 صفحه. 1100 نسخه. 6600 تومان.
ادبیات آلمانیزبان خوانندگان مشخص خود را در ایران دارد و تورج رهنما از نامهای قدیمی ادبیات و فرهنگ آلمانیزبان محسوب میگردد. سیوسه عنوان کتاب به زبانهای فارسی و آلمانی در ایران و کشورهای آلمانیزبان اروپا منتشر ساخته است و برندهی جایزهی ادبی شهر هانوور و نشان «گوته» است. وی همچنان علاقهای خاص به تئاتر دارد و در دنیای نمایش، شانس آشنایی از نزدیک با فریش و دورنمانت را داشته است. او با اضافه کردن نام برتولت برشت، کتابی دربارهی سه چهرهی تاثیرگذار تئاتر آلمان نوشته است. چهرههایی که نه فقط در کشورهای آلمانیزبان، بلکه در سرتاسر جهان شهرت و تاثیر خود را بر جای گذاشتهاند.
نسخهی اولیهی این کتاب بیش از سی سال پیش منتشر شده است. همانطور که تورج رهنما میگوید، «در چاپِ جدید نه تنها باید نرهای امروز اِعمال میشد، بلکه از پُرگوییهای مُخل و حواشیِ غیرضروری کاسته میگردید، کاری که در این چاپ انجام شده است. بنابراین نسخه کنونی بسیار کمحجمتر از نسخه سی سالِ پیش است.» وی همچنین در پیشگفتار خود ادامه میدهد: «کتابِ حاضر حاصلِ پنجاه سال پیوند مستقیم و مستمر من با زبان و ادبیاتِ آلمانی از یک سو و بیش از سی سال تدریس آن در دانشگاه تهران از سوی دیگر است.»
ساختار کتاب ساده است: بعد از پیشگفتار مترجم، مقالهی «مسیر و تحولاتِ نمایشنامهنویسی در غرب (پس از رنسانس)» میآید که در حجم محدود خود، مقدمهای دلپذیر برای شروع بحث کتاب خواهد بود. سپس بهترتیب فصلهای «برتولت برشت»، «ماکس فریش» و «فردریش دورنمانت» آمدهاند که هرکدام، بخشبندیهای مختص خویش را دارند. تمرکز رهنما بر بیان زندگی این سه شخصیت است و همراه با بیان این زندگیها، وی همچنین به بیان ادبیات، تاثیرها و تاثیرگذاریها و همچنین آثار این چهرهها مشغول میشود. به این شکل هم زندگینامههایی کوتاه خلق شدهاند – که ساختاری داستان/مقالهمانند دارند – و هم به خواننده، حجم قابلتوجهای از اطلاعات و جزئیات را میدهند. اطلاعاتی در نگاه اول دربارهی این سه چهره و در نگاه دوم دربارهی تئاتر آلمانیزبان و البته، نمایش جهان.
نثر کتاب تمیز و جذبکننده است، درعینحال نویسنده تلاش میکند قلمفرسایی نکند و خود را به ساختار روایی کتاب محدود کند، درنتیجه کتاب، اثری دلنشین میشود که بهراحتی خوانده و درک میگردد. نویسنده در پایان پیشگفتار خود ختم کلام را دربارهی این کتاب میگوید: «کتابی که در دست شماست، از مُحسناتِ کتابهای پُرکشش و شوقانگیز برخوردار نیست! نه قطور است، نه گران است و نه رَدای گالینگور بر دوش دارد! نه از اندیشههای فلسفی سرشار است و نه از مباحثِ دشوارِ نظری. کتابی است ساده که قصدش تنها آشنا کردنِ خواننده جوان است با الفبای تئاترِ غرب و تحولات آن در صد و پنجاه سالِ خیر. همین!»
پشت جلد کتاب:
دکتر تورج رهنما تحصیلات ابتدایی و متوسطه را در ایران و تحصیلات دانشگاهی را در آلمان و اتریش گذراند. او پس از بازگشت به ایران بیش از سی سال بهعنوان استاد زبان و ادبیات آلمانی در دانشگاه تهران تدریس کرد. رهنما گذشته از انتشار دهها کتاب در زمینهی ادبیات امروز ایران و آلمان (به زبانهای آلمانی و فارسی) پنج مجموعهی شهر نیز در ایران منتشر کرده است.
دکتر رهنما در سالهای اخیر به دریافت دو جایزهی بزرگ در آلمان توفیق یافته است: جایزهی ادبی شهر هانوور (در سا 2000) و نشان بینالمللی گوته (در سال 2002).
من، برتولت برشت،
از جنگلهای سیاه میآیم.
مادرم، هنگامی که در بطن او آرامیده
بودم،
مرا به شهرها آورد.
اما سرمای جنگلها تا روزِ مرگ
در پیکرم باقی خواهد ماند.
من با مردم مهربانم و بهشیوه آنان
کلاه سیلندر بر سر میگذارم.
میگویم: آنها مانند جانوارنند،
تنها بوی دیگری دارند.
و میگویم: مهم نیست! من هم چنینم!
سید مصطفی رضیئی (سودارو) هستم. لیسانس ادبیات انگلیسی از دانشگاه غیرانتفاعی خیام، متولد بیست فروردین 1363 در مشهد و ساکن کشور کانادا. اولین قرارداد کتابام را در سال 1385 با نشر «کاروان» بستم، کتاب شفاهی توقیف شد. کتابهای دیگرم را بتدریج نشرهای «افراز»، «ویدا»، «کتابسرای تندیس»، «پریان»، «مروارید» و «هزارهی سوم اندیشه» به بازار میفرستند. نوشتههایم در روزنامهها و مجلههای مختلفی از جمله «تهران امروز»، «کارگزاران»، «اعتماد»، «اعتماد ملی»، «فرهیختگان»، «آسمان»، «تجربه»، «مهرنامه»، «همشهری داستان»، «همشهری اقتصاد» و «گیلان امروز» منتشر شدهاند. یک سال مسوول مرور کتاب وبسایت «جشن کتاب»، متعلق به انتشارات کاروان بودم ونزدیک به چهار سال مسوول مرور کتاب وبسایت «جن و پری» بودم و مدتی هم در وبسایتهای «مزدیسا»، «مرور» و «مد و مه» مینوشتم. دارم سعی میکنم که زندگیام را مرتبط با کتاب نگه دارم. در مطبوعات صرفا در مورد کتاب و ادبیات مینویسم و بیشتر وقتام به نوشتن مرور کتاب میگذرد. وبلاگنویسی را در سال 2004 در بلاگاسپات با نام «سودارو» شروع کردم که بعد از سه سال و نوشتن هشتصد پست وبلاگ، فیلتر شدم. بعد به حسین جاوید در «کتابلاگ» ملحق شدم و صفحهیی در آن وبسایت داشتم که بعد از حدود دو سال و نوشتن نزدیک به یکصد و هفتاد پست، آنجا هم فیلتر شد. بعد به بلاگفا پناهنده شدم تا گذر روزگار چه در چنتهی خود داشته باشد. مرسی که به اینجا سر میزنید.