عجایب هفت و سی‌وهفت‌گانه. ایگور ماژِیکو. دکتر منوریا گدالو (جزنی). ترجمه‌ی پروانه فخام‌زاده. تهران: نشر بازتاب‌نگار. چاپ اول: 1388. 1100 نسخه. 446 صفحه، مصور. 7500 تومان.

 

سه قرن پیش از میلاد زمانی‌که برای نخستین بار عجایب هفت‌گانه مطرح شدند، هنوز هر هفت مورد وجود داشتند و نه به دست بشر و نه با گذشت زمان ویران نشده بودند. تمدن باستانی سواحل دریای مدیترانه پس از تشکیل امپراتوری اسکندر مقدونی هم‌چنان پابرجا و بازدید از عجایب هفت‌گانه در پی ماه‌ها سفر برای مسافران کنج‌کاو امکان‌پذیر بود. به جز باغ‌های بابل هیچ‌کدام از دریا دور نبودند. بابل نیز در مسیر تجاری قرار داشت و رفتن به آن‌جا دشوار نبود.

عجایب هفت‌گانه به‌سرعت و یکی پس از دیگری رو به نابودی گذاشتند و اکنون تنها قدیمی‌ترین آن‌ها یعنی اهرام مصر بر جای مانده است.

 

پشت جلد کتاب

 

تاریخ جذاب است، پر از رمز و راز و لبریز از موضوع‌هایی برای صحبت و بحث. کار بر روی تاریخ هم جدی دنبال می‌شود، ناشران بسیاری هستند که کتاب‌های مختلفی را در موضوعات تاریخی به بازار کتاب ما فرستاده باشند. ناشرهایی که حرفه‌یی این کار را می‌کنند یا تاریخ صرفا جزوی از برنامه‌های آن‌هاست. یکی از آخرین کتاب‌هایی که نشر ظاهرا لغو مجوز شده‌ي «بازتاب‌نگار»‌ منتشر کرد، کتابی بود با نگرشی تاریخی و بحث آن عجایب گذشتگان است.

کتاب مبحثی ساده را مطرح می‌کند: دیدگاه یونانیان باستان این بود که مساله‌ی عجایب هفت‌گانه را مطرح کنند و مهم‌ترین بناهای معظم زمانه‌ی خویش را به یادگار ما بگذارند. از این بناها جز یک مجموعه همه نابود گشته‌اند. ولی این صرف دیدگاه یونان بود که به روم ِ باستان ارث رسید و بعد هم مبنای فرهنگ غرب شد و در قرن‌های گذشته همراه دیدگاه‌های غربی به دیگر کشورها صادر شد. نویسندگان کتاب بحث می‌کنند که عجایب گذشتگان فقط این هفت مورد نبوده‌اند و نخواهند بود. در کتاب خویش، علاوه بر هفت نمونه‌ی کلاسیک، سی و هفت عجایب دیگر تمدن‌های مختلف جهان را معرفی و بحث می‌کنند. کتاب نقش‌هایی سیاه و سفید و کار دست هم دارد،‌ که سعی می‌کنند تصویری از عجایب مورد بحث را تصویر بکنند.

فصل‌های کتاب بر مبنای منطقه‌ي تاریخی تقسیم شده‌اند: عجایب هفتگانه که همگی دور محور حلال حاصل‌خیز بودند، خاور نزدیک و آسیای میانه، آفریقا، هند و سریلانکا، و در نهایت، آسیای جنوب غربی و خاور دور، بخش‌های دیگر کتاب را شکل می‌دهند. نویسندگان اثر تعصبی بر آثار معرفی نشده ندارند، و صرفا مناطقی را بررسی می‌کنند که خود به آن‌ها در طول زندگانی‌شان سفر کرده‌اند.

کتاب نثری دو گانه دارد، نیمه‌ی اول کتاب لبریز از تصویرهای تاریخی و مستند جدی است، و نیمه‌ی دوم، گام به گام، لبریز از نظرهای شخصی و تصویرسازی‌های غیر حرفه‌یی می‌شود، که در آن صرفا با نظر نویسندگان رودررو می‌شویم. این شکست روایتی، خواننده را سردرگم می‌سازد که با چه کتابی دست و پنجه نرم می‌کند: اثری تاریخی و جدی، یا سفرنامه‌هایی نامنظم و مقاله‌گونه؟

«عجایب هفت و سی‌وهفت‌گانه» جذاب است، به همان شکلی که تاریخ جذاب است. نگریستن به گذشتگان و زندگانی آن‌ها، بحث تمدن‌هایی که بعضی‌شان را اصلا نمی‌شناسید، تصویرسازی قدرت و اوج بخشی از بشریت، همه و همه زیبا، خواندنی و اثر بخش هستند. اما کتاب، درنهایت اثری خارق‌العاده نیست. نوشته‌یی‌ست عادی، عام‌خوان، ساده و دوست داشتنی، که می‌تواند عموم ایرانیان را با خود سرگرم می‌کند.